Out of Action: Emotional First Aid

...over traumatiserende gevolgen van politie- (en ander) geweld en hoe we daar weer uit komen

Een korte gids ter begeleiding van politiek activisme, in het bijzonder voor het omgaan met stressvolle ervaringen voor, tijdens en na een actie

Waar gaat het om?

Wie politiek actief is, kan in situaties terechtkomen waarin repressief geweld tegen jezelf of tegen naasten wordt gebruikt. Ervaringen, zoals het directe geweld van smerissen op demo’s, de confrontatie met nazi’s of de vervolging door de algemene inlichtingen- en veiligheidsdienst, kunnen angst, uitzichtloosheid, stress en verscheurdheid veroorzaken. Dergelijke aanvallen kunnen op emotioneel niveau veel langer nawerken dan zichtbare lichamelijke wonden.

Niet elke ervaring van geweld leidt tot langdurige stress of zelfs trauma. Hierbij spelen veel verschillende factoren een rol. De manier waarop mensen omgaan met dergelijke ervaringen van repressie en geweld loopt sterk uiteen – grenzen en gedrag zijn net zo individueel als de mens zelf. Aangezien de reacties op zulke ervaringen verschillen, is een solidaire aanpak nodig die inspeelt op de individuele behoeften van de betrokken persoon. Als dit niet het geval is, bijvoorbeeld wanneer het taboe is om over angsten te praten, dan trekken de betrokkenen zich vaak terug uit hun politieke en persoonlijke omgeving.

Het doel van repressie en geweld is om mensen op de lange termijn te intimideren en hen een gevoel van machteloosheid tegenover de staatsmacht te geven. Een goede omgang met angsten en andere emoties zou deel moeten uitmaken van elk links-radicaal zelfbeeld.

In principe kan elke stressvolle situatie waarin een persoon niet in staat is om te handelen (of zich zo voelt) tot een trauma leiden. Door een gebrek aan steun kunnen de reacties op een stressvolle situatie worden versterkt. Dit kan vaak ernstiger zijn dan de ervaring zelf en moet daarom uiterst serieus worden genomen.

Gevolgen van repressie, ook de emotionele gevolgen, zijn geen privéaangelegenheid. Ze gaan ons allemaal aan en samen kunnen we er iets tegen doen.

Mogelijke reacties op stressvolle situaties

Herbeleving van de ervaring

Niet in staat zijn om schokkende beelden en herinneringen opzij te zetten; flashbacks (het gevoel opnieuw de beleefde situatie te ervaren); nachtmerries

Vermijdings-/onderdrukkingsgedrag

Slapeloosheid; rusteloosheid, emotionele en woede-uitbarstingen; vermindering van sociale activiteiten; geheugenverlies; vermijden van alles wat met de ervaring te maken heeft of je eraan herinnerd; afstand nemen van wat er gebeurd is; het veranderen van eet- en slaapgewoonten en seksuele gewoonten.

Overgevoeligheid

Slapeloosheid; rusteloosheid, emotionele en woede-uitbarstingen; concentratieproblemen; schrikachtigheid; prikkelbaarheid; woede; ongecontroleerd huilen; maagpijn; misselijkheid; spierspanning; angst; angstgevoelens; overdreven waakzaamheid

Het kan ook leiden tot

Paniekaanvallen; schuldgevoelens; schaamte; zelfbeschuldiging
Geen plezier hebben in het leven; zich alleen/ verlaten voelen, dof of afgesloten voelen; onvermogen om beslissingen te nemen
Het in twijfel trekken van politiek engagement en interpersoonlijke relaties
Gevoel dat het leven geen waarde/zin meer heeft
Mogelijk opkomen van herinneringen aan eerdere trauma’s; niet geloven dat deze fase ooit voorbij zal gaan; geen plannen maken voor de toekomst

Soms duiken de reacties ook pas veel later op (weken of zelfs jaren na de gebeurtenis). Door ons gedrag kunnen we onszelf en anderen ondersteunen bij het verwerken van dergelijke ervaringen. Een doel is om de stressvolle situatie in het leven van de betreffende persoon te integreren – omdat het de persoon kan veranderen en niet ongedaan kan worden gemaakt. Mensen reageren echter heel verschillend op een belastende ervaring.

Wat jullie als groep kunnen doen

Praat VOOR een actie over hoe goed of slecht je je op dit moment voelt en waar jullie grenzen liggen. Spreekt af van wie jullie hulp verwachten in onvoorziene situaties – ook als jullie plotseling “eruit” willen en iemand nodig hebben om bij je te blijven. Vorm affiniteitsgroepen en zorgt voor elkaar!
Neem na een actie de tijd om te praten over wat er is gebeurd. Geeft iedereen die er van jullie bij was en erover wil praten de ruimte om te vertellen waar ze waren, wat ze deden, zagen, hoorden en wat ze daarbij voelden/dachten. Zo is het mogelijk het verhaal compleet te maken en beter te begrijpen.
Niet alleen gewonde mensen hebben steun nodig, ook supporters moeten op hun behoeften en grenzen letten en worden ontlast.

Hoe je je vriend*in kunt ondersteunen

Wacht niet tot je om hulp wordt gevraagd, maar probeer er voor die te zijn. De dagen direct na de stressvolle situatie zijn bijzonder belangrijk om over te praten, daarna wordt vaak “dicht” gedaan. Getraumatiseerde mensen isoleren zich vaak.
Misschien voel je je onzeker en weet je niet hoe je je moet gedragen. Om de reacties beter te kunnen begrijpen, kun je je in het onderwerp trauma verdiepen. Gewoon ‘normaal’ doen, zonder medelijden te hebben en zonder opdringerig te zijn, kan veel helpen. Probeer tegelijkertijd tolerant te zijn ten opzichte van reacties. Het is ook belangrijk dat je vriend*in zich goed en veilig voelt in jouw aanwezigheid.
Vergeet niet dat mensen na ingrijpende gebeurtenissen in het begin vaak ‘oké’ lijken en dat reacties pas later kunnen optreden.
Probeer goed te luisteren. Vaak hebben we de neiging om advies te geven in plaats van echt te luisteren.
Vertellen helpt bij het verwerken van wat je hebt meegemaakt. Moedig je vriend*in voorzichtig maar zonder druk aan om de ervaring in volgorde te vertellen: gevoelens, zintuiglijke indrukken, gedachten, enz…
Doorvragen, d.w.z. krampachtig proberen de persoon te laten praten over iets waar hij*zij niet over wil praten, leidt tot terugtrekking en afstandelijkheid.
In deze context vinden mensen het vaak erg moeilijk om zelfs kleinere taken uit te voeren. Koken, verantwoordelijkheden uit handen nemen, enz., kunnen zeer nuttig zijn, maar zorg ervoor dat je diens zelfbeschikking niet beperkt.
Probeer het niet persoonlijk op te vatten als je vriend*in geïrriteerd reageert of afstandelijk lijkt en maak je steun daar niet afhankelijk van. Dit zijn reacties die vaak kunnen optreden na een stressvolle situatie.
Probeer geduldig te zijn. Zinnen zoals: “Nu zou je er toch langzaam overheen moeten zijn, neem je leven in eigen handen”, zorgen er meestal alleen maar voor dat mensen zich onbegrepen voelen en afstand nemen.
Ook voor jou kan deze periode erg moeilijk zijn. Zorg goed voor jezelf en wees goed voor jezelf. Praat met anderen over hoe het met JOU gaat.

Wat je voor jezelf kunt doen

Zeg tegen jezelf: je reacties zijn normaal en er is hulp beschikbaar! Neem de tijd, wees geduldig met jezelf en veroordeel jezelf niet voor je toestand. Innerlijke wonden hebben net als uiterlijke wonden tijd en rust nodig om te genezen – dit is een moeilijke fase, maar die zal voorbijgaan en soms heb je er professionele hulp bij nodig.
Na een stressvolle ervaring: ga naar een plek waar je je veilig en op je gemak voelt. Probeer te herstellen en laat mensen voor je zorgen.
Beweging vermindert stress. Wandelen of hardlopen om tot rust te komen, helpt soms beter dan gaan zitten.
Probeer jezelf niet te isoleren. Vertel je vrienden*innen die je vertrouwt en zeg dat je steun nodig hebt.
Een veel voorkomende reactie is dat het je pijn doet als anderen er beter mee om lijken te gaan dan jij. Realiseer je dat mensen verschillend reageren.
De heftigheid van je reacties kan ook te maken hebben met eerdere trauma’s. Het is geen teken van zwakte om pijn te hebben na een blessure.
Jezelf verantwoordelijk houden voor wat er is gebeurd, is een reactie die vaak gepaard gaat met een trauma. Realiseer je dat wat er gebeurd is niet jouw schuld is – het is de schuld van de daders.
Familie en vrienden*innen weten vaak niet hoe ze goed met je om moeten gaan. Spreek ze aan, als je hun gedrag niet behulpzaam vindt, en zeg wat je wel nodig hebt.
Thee, zoals valeriaan, kan net zo kalmerend werken als massages en warme baden. Probeer erachter te komen wat goed voor je is. Alcohol of drugs kunnen op de lange termijn eerder negatieve gevolgen hebben.
Om je reacties beter te begrijpen, kun je jezelf over het onderwerp trauma informeren.

Contact

In verschillende steden zijn er Out of Action groepen. Waar en hoe je deze kunt bereiken, vind je op

outofaction.blackblogs.org